Plaza Asansör Hiyerarşisi: Ekspres Katlar, 48 Saniyelik Sessizlik ve Ayrılık Dakikaları

Sabah saat tam 08.52.

Büyükdere Caddesi üzerinde göğe saplanan kırk iki katlı çelik kulenin lobisindeyiz.

Turnikeler aralıksız öter: Bip, bip, bip. Döner kapıdan buz gibi bir rüzgar sızar.

Metrodan fırlayan yüzlerce beyaz yakalı tek bir hedefe koşar: Saat dokuzdan önce ekspres asansörü yakalamak.

Lobi mermerinde yüzlerce kösele ayakkabı aynı anda yankılanır. Şemsiyelerden damlayan sular yerlerde göletler oluşturur.

Güvenlik görevlileri elinde paspasla koşturur:

— “Sağ taraftan yürüyelim arkadaşlar! Turnikede kartınızı hazır tutun!”

Bir uzman kartını bulamaz. Sırt çantasını karıştırır:

— “Lanyard’ı evde unuttum galiba!”

— “Kenara çekil kardeşim! Arkada elli kişi bekliyor!”

Çelik kapı iki yana kayarak tıslar: Tıssss.

On sekiz insan bedeni dört metrekarelik kabine dalar. Adeta bir vakum gibi içeri çekilirler.

Kabin içi hava anında ağırlaşır. Islak trençkot kokusu yayılır. Aceleyle sıkılmış parfümler geniz yakar.

Karton bardaklardan bayat filtre kahve buharı tüter.

İçeriye en son sığışan Emre sırtını kapıya yaslar. Ağırlık sensörü sınırda öter: Dıııt!

Kırmızı ışık yanıp söner. Kabindekiler nefesini tutar. Sensör susar.

On sekiz kişi omuz omuza kenetlenmiştir. Sarı LED ışıklar uykusuz yüzleri aydınlatır.

Kapılar kapanır. Kırk sekiz saniyelik mutlak sessizlik ayini başlar.

— “Biraz geriye yanaşabilir miyiz arkadaşlar? Fotosel kapanmıyor.”

— “Arka taraf dolu beyefendi. Bir adım atarsak alarm çalacak.”

— “Çantaları kucağa alalım lütfen. Kapı sıkışıyor.”

Bu gergin cümlelerin ardından kabine ölüm sessizliği çöker.

I. Sabah 08.52: Dikey Çelik Kutuda 18 Kişilik İstiflenme

Asansör kabininde göz teması kurmak yasaktır. Plazanın yazısız kanunudur. Bu bir zayıflık belirtisidir.

Karşıdakinin gözüne bakmak, onun uykusuzluğunu onaylamak demektir. Gece yarısına kadar süren slayt nöbetini paylaşmaktır.

Bu yüzden deneyimli çalışanlar bakışlarını ayakkabı burnuna kilitler. Ya da tavandaki güvenlik kamerasına diker.

En kusursuz sığınak ise avuç içindeki cep telefonu ekranıdır.

Kabin hızla yukarı tırmanır. On dördüncü kat geçilirken on sekiz kişinin en az on dördü telefonunu açar.

Fakat çelik kuyu derinliğinde şebeke çökmüştür. 4G ve 5G sinyali sıfıra iner. Ekranda yükleme simgesi döner.

Slack yenilenmez. WhatsApp güncellenmez. Gelen kutusu açılmaz.

İşte bu anda kurumsal dünyanın en büyük hipnozu devreye girer: iOS Hava Durumu Uygulaması.

— “Burak, senin telefon çekiyor mu?”

— “Çekmiyor abi. Çelik kafesteyiz.”

— “Ben de hava durumuna bakıyorum. Sabahtan beri onuncu kez açtım.”

— “En güvenli ekran o abi. Kimse işle ilgili soru soramaz.”

— “Doğru valla. Yanımdaki kıdemli müdür göz ucuyla ekranımı kesiyor.”

— “Boşver kessin abi. Sen bulutlara bakmaya devam et.”

II. 48 Saniyelik Mutlak Sessizlik ve Hava Durumu Hipnozu

Bir insan Levent’teki hava durumuna aynı asansörde neden on beş kez bakar?

Çünkü ekranda “Hissedilen 11 derece, nem %82” okumak çok konforludur.

Yanındaki direktörün kol düğmesine bakmaktan bin kat daha iyidir.

Ekran parmakla yukarı kaydırılır. Saatlik yağış grafiğine derin bir ciddiyetle bakılır.

Sanki üç yıllık şirket bilançosu incelenmektedir.

On günlük tahmin okunur. Rüzgar yönü ezberlenir. Nem oranı tekrar tekrar kontrol edilir.

İkinci kaçış noktası tavandaki dijital kat göstergesidir. Kırmızı LED rakamlar değiştikçe boyunlar yukarı kalkar: 12… 13… 14…

Herkes ivmelenmenin bacaklara yaptığı baskıyı hisseder. Kulak zarları tıkanır. İnsanlar yutkunarak basıncı dengelemeye çalışır.

Tam o sırada sessizliği bozan utanç verici bir ses duyulur: Gurrrr…

Köşedeki uzmanın karnı acıkmıştır. Sabah kahvaltı yapamamıştır.

Yüzü alev gibi yanar. Başını kabanının içine büker. Yanındaki arkadaşı bıyık altından güler.

Bu kırk sekiz saniyede dünya durmuştur. Ne hedef vardır ne de okunmamış e-posta.

Sadece çelik halatların iniltisi duyulur.

— “Kulaklarım tıkandı yine.”

— “Yutkun Selin, yutkununca açılır.”

— “On beşinci katta bu kadar basınç normal mi ya?”

— “Ekspres kabin bu. Alışırsın iki aya.”

Motor homurdanır. Kabin saniyede altı metre hızla dikey boşlukta süzülür.

III. Ekspres Kabinlerin Kast Sistemi: 1-18 ve 19-42 Kat Ayrımı

Gökdelen mimarisinde asansörler şirket organizasyonunun dikey kopyasıdır.

Asansör kuyuları sınıfsal geçirgenliği denetleyen bir filtredir. Kırk katlı plazada kabinler ikiye ayrılır:

1. Alçak Hat (1-18. Katlar). Operasyonel birimler, muhasebe ve çağrı merkezi buradadır. Kabinler her iki katta bir durur. Kargo kuryeleri biner. Fatura taşıyan stajyerler iner. Ortamda simit ve fotokopi kağıdı kokusu hakimdir. Yolculuk uzun ve yorucudur. Unvanlar “Uzman Yardımcısı” seviyesindedir.

2. Ekspres Hat (19-42. Katlar). Strateji, Hukuk ve en tepedeki C-Level yönetim katlarıdır. Bu kabinler ilk on sekiz katı durmadan geçer. Yetmiş metrelik şaftı fırtına gibi aşar. İçerisi pahalı parfümler ve kaliteli deri kokar. Kulak tıkanması yaşamak, plazanın seçkinler kulübüne dahil olmanın faturasıdır.

Kıdemli Direktör Bora Bey durumu net özetler:

— “Alçak kata binenle aynı döner kapıdan giriyoruz. Ama lobide yollar ayrılıyor. Otuz dördüncü kattaki insanla sekizinci kattaki uzman arasında bir buçuk atmosfer basınç farkı var.”

Haklıdır. Üstelik otuz sekizinci kata özel tanımlı VIP kartlar vardır. Okutulduğunda asansör diğer kat çağrılarını anında iptal eder.

Güçlü olan asansör beklemez. Asansör güçlüyü bekler.

Sistem alt katları görmezden gelir. Dikey aristokrasi tıkır tıkır işler.

Alttaki stajyer on dakika asansör bekler. Kabin önünden boş geçer ama durmaz.

— “Bora Bey, kabin boş geçti!”

— “Sana boş stajyerim. O kabin yönetim katına rezerve.”

IV. Direktör Bindiğinde: Fotosel Nöbeti ve Düğme Yarışı

Kabindeki en büyük tehlike kapı kapanırken duyulan telaşlı sesle başlar: “Kapıyı tutar mısınız lütfen!”

Gelen kişi Genel Müdür Yardımcısı Cemal Bey’dir.

O saniyede kabindeki beden dilinde kimyasal bir reaksiyon patlar. Kapıya en yakın iki uzman kollarını uzatır. Sensörü bloke ederler:

— “Buyrun Cemal Bey! Lütfen geçin! Arkadaşlar biraz geriye çekilelim!”

— “Günaydın herkese. Kusura bakmayın sıkıştırdım.”

— “Rica ederiz Cemal Bey! Ben otuz sekize bastım bile! Kartınızı hiç çıkarmayın.”

Düğmeye basma yarışı, kurumsal sadakat tiyatrosunun en rafine sınavıdır. Yöneticinin parmağını yormasını engellemek büyük bir başarıdır.

Hemen ardından asıl mayın tarlası başlar: Asansör Küçük Sohbeti.

Otuz santimetrelik mesafede havadan sudan konuşmak kumardır.

Trafikten bahsedemezsin. Cemal Bey makam aracıyla gelmiştir. Havadan bahsedemezsin. Fazla basittir.

Denetim Uzmanı Emre şansını dener:

— “Cemal Bey, dünkü sürdürülebilirlik raporu LinkedIn’de harika yankı buldu. Ekipçe çok motive olduk.”

Cemal Bey başını hafifçe çevirir. Gözlerini kısar:

— “Güzel Emre. Rakamları masama koyun. Öğleden sonra bakacağım.”

Bu buz gibi yanıt kabindeki oksijeni tüketir. Emre’nin yanakları kızarır.

— “Peki efendim, hemen iletiyorum.”

Tam o sırada köşedeki stajyer hapşırır: “Hapşuuu!”

On yedi kişi korkuyla kenara kaçar. Herkes yüzünü montuna gömer.

Stajyer fısıldar:

— “Çok pardon… Alerjim var da.”

Kimse “Çok yaşa” demez. Kurumsal asansörde zayıflık kabul edilmez. Herkes önüne bakar.

V. Aynadaki Yüzleşme ve 38. Kat Zirvesi

Asansörün aynaları insanın kendi yorgunluğuyla yüzleştiği tuzaktır.

Tepeden vuran soğuk projektörler altında hiçbir kusur saklanamaz.

Trafikte akmış rimeller parlar. Tıraş kesikleri sırıtır. Yorgun göz altları aynada devleşir.

Kabindekiler çaktırmadan kendini inceler. Saçlar düzeltilir. Yakalar çekilir. Dudaklar birbirine bastırılır.

Bu ayna seansı steril plaza dünyasına girişin son aşamasıdır.

Kabin yavaşlar. Ekranda otuz ikinci kat yanıp söner: Ding-dong.

Yedi kişi tek hamlede dışarı fırlar. Askeri bir intikal gibidir:

— “Müsaadenizle… İyi çalışmalar…”

Kapı kapanınca kalanlar rahat bir nefes alır. İrtifa arttıkça baskı azalır.

Nihayet otuz sekizinci kat.

Kabinde sadece Cemal Bey ve iki direktör kalmıştır. Kapılar fısıltıyla açılır.

Yerde beş santimlik akustik halı serilidir. Duvarda modern sanat tabloları parlar. Camın arkasında sisli Boğaz manzarası uzanır.

Cemal Bey ceketini ilikler. Başını dikleştirir. Asistanına doğru adımlar:

— “Cemal Bey günaydın, kahveniz masanızda.”

— “Sağ ol Handan. On dakika içeri kimseyi alma.”

Çelik kabinin kapıları arkasından sessizce kapanır. Kabin artık boştur.

Yeni kurbanlarını almak üzere zifiri karanlık kuyuya doğru serbest düşüşe geçer.

Aşağıda saat tam 08.58’dir. Döner kapıdan fırlayan yeni bir kalabalık, asansör çağırma düğmesine basmak için yarışmaktadır.

Akşam saat 18.05’te bu kabinler aynı insanları yerin altına taşıyacaktır. Çelik halatlar hiç durmadan inip çıkacaktır.

Metro turnikelerinde aynı yüzler yine karşılaşacaktır. Gözler yine kaçırılacaktır. Çünkü plazada herkes kendi yalnızlığına kilitlidir.

Dikey çelik kutular ise kulelerin içinde hiç durmadan ruh taşımaya devam eder.