Yönetim Katındaki Gizli Danışmanlar ve C-Level Vesayeti

Çarşamba sabahı saat tam 11.00.

Kanyon Ofis Kulesi’nin on sekizinci katındayız. Levent rüzgarında savrulan yağmur damlaları kavisli cama çarpar.

İçeride pahalı kahve çekirdeklerinin kokusu yayılır. İtalyan kumaşı takım elbiseler parıldar.

Masanın kenarında iki siyah Rimowa kabin boy valiz durur. Yanında siyah kurumsal kredi kartları parlar. Danışmanların günlük harcama limiti yüz seksen Euro’dur.

Masanın iki ucunda iki ayrı yüzyıl oturur.

Sağ tarafta yirmi dört yaşındaki Kaan oturur. Columbia mezunudur. Küresel danışmanlık firmasında kıdemli uzmandır.

Jilet gibi dikilmiş lacivert takım elbisesi vardır. Titanyum çerçeveli gözlükleri parlar. Önünde kurumsal laptopu açıktır.

Hayatında tek bir gün bile vardiya tutmamıştır. Bordro imzalamamıştır. Ama New York vaka analizleriyle donanmıştır.

Sol tarafta ise elli altı yaşındaki Fabrika Direktörü Rıfat Bey oturur. Otuz yıllık makine mühendisidir.

Hayatı döküm ocaklarında ve gece yarısı grev pazarlıklarında geçmiştir. Cebinde kumpas taşır. Parmaklarında torna izleri durur.

Kaan kablosuz kumandaya basar. Yetmiş dördüncü slayt açılır: “Endüstri 4.0 ve Çevik Dönüşüm”.

— “Rıfat Bey, üç haftalık analizimiz darboğazları gösteriyor. Geleneksel şeflik yapısını lağvetmeliyiz. Otonom squad’lar kuracağız. On beş dakikalık stand-up toplantıları yapacağız.”

Rıfat Bey çay bardağını masaya bırakır:

— “Evladım… Sen hiç eksi beş derecede donan hidrolik valfi pürmüzle ısıttın mı?”

I. Kanyon 18. Katta Saat 11.00: Güç Gösterisi

Rıfat Bey gözlerini Kaan’ın pürüzsüz yüzüne diker. Masada çıt çıkmaz.

— “Fabrikadaki dört yüz elli işçiye ‘Sen artık squad üyesisin’ dersen sana gülerler. Ben otuz yıldır o hatlardayım. Çeliğin sesinden rulmanın çatladığını anlarım. Sen bana New York şablonlarıyla fabrika yönetimi anlatıyorsun.”

Kaan istifini bozmaz. Zürih eğitim kampında öğretilen mesafeli tebessümü takınır:

— “Rıfat Bey, literatürde buna change resistance diyoruz. Ancak CEO’muz projenin ana sponsorudur. Küresel pratikleri getiriyoruz. Rapor cuma günü yönetim kuruluna gidecek.”

Rıfat Bey başını sallar:

— “Sponsorunuz kim olursa olsun evlat. O fırının sıcaklığı bin iki yüz derecedir. Yanlış ayar yaparsan kazan patlar. Slaytta patlayan kazan gördün mü hiç?”

— “Biz risk matrisini modelledik Rıfat Bey. Standart sapması binde bir.”

— “O binde bir can alır delikanlı. Formülle sanayi dönmez.”

Bu diyalog Türk iş dünyasındaki en pahalı vesayet savaşının özetidir.

Kaan kumandaya basar. Yeni bir grafik ekrana düşer. Karmaşık oklar fabrikayı adeta uzay üssü gibi gösterir.

— “Bakın burada cross-functional sinerji modelledik. Operatörler sabah panoya yapışkan kağıt koyacak.”

— “Kaan Bey, adamın eli motor yağı içinde. O kağıt tezgaha yapışmaz bile.”

— “Dijital panoya geçeriz Rıfat Bey. Bütçesi hazır. İki yüz bin Euro ayrıldı.”

— “Biz işçiye bot alamıyoruz Kaan Bey! Sen panoya iki yüz bin Euro veriyorsun!”

İşte vizyon farkı budur. Sahadaki somun anahtarı ile Kanyon’daki slayt sanatı karşı karşıya gelir.

II. Haftalık 80.000 Euro’luk Vesayet: C-Level Neden Güvenmez?

Türkiye’nin dev sanayi devleri yüzlerce müdür çalıştırır.

Peki neden dışarıdan gelen bu firmalara haftalık seksen bin Euro öderler?

Cevap kurumsal siyasetin karanlık kuralında gizlidir: Hesap Verme Kalkanı.

CEO radikal ve tehlikeli bir karar almak ister. Bin beş yüz kişiyi işten çıkaracaktır. Ya da kârsız bir fabrikayı kapatacaktır.

Bu vebalin altına tek başına girmek istemez.

CEO tek başına çıkıp “Bin kişiyi kovuyorum” derse sendika kapıya dayanır. Aile meclisi karışır. Basın manşet atar.

Fakat aynı kararı küresel danışmanlık raporuna dayandırırsa her şey değişir:

— “Yönetim olarak çok üzgünüz. Ancak küresel danışmanlarımızın on dört haftalık bağımsız araştırması bunu emrediyor. Rakamlar yalan söylemez.”

Böylece CEO kendini kusursuz aklar.

Suç ortağı olarak yabancı bir marka kiralamıştır. Faturayı Londra’ya keser.

Tersine strateji çökerse yine CEO kurtulur:

— “Dünyanın en iyi danışmanlarıyla çalıştık. Makroekonomik kriz izin vermedi.”

Haftalık seksen bin Euro şirketi kurtarmak için verilmez. O para, CEO’nun koltuğunu koruyan en lüks kasko poliçesidir.

Yönetim katındaki herkes bu oyunu bilir. Kimse bozmaya cesaret edemez.

— “CFO onay verirken hiç sormadı mı abi?”

— “Neyi soracak? Danışman raporu olmasa yönetim kurulu CFO’yu da yerdi.”

III. 180 Sayfalık PowerPoint İllüzyonu ve MECE Kuralı

Bu vesayetin en somut ürünü yüz seksen sayfalık PowerPoint sunumlarıdır.

Bu sunumlar birer sanat eseridir. Sayfalarda tek bir boşluk bırakılmaz. Küçük fontlar, şelale grafikleri ve sayfa altı dipnotları uçuşur.

Felsefe MECE kuralına dayanır: Mutually Exclusive, Collectively Exhaustive.

Bu kural sokaktaki simitçinin bildiği gerçeği öylesine karmaşık anlatır ki kimse itiraz edemez.

Örneğin fabrika ustasının tespiti çok basittir: “Kumaş kalitesini düşürdük, fiyatı artırdık, satışlar çakıldı.”

Danışman sunumunda bu cümle şu hale bürünür:

“Makro volatilite ışığında değer zincirimiz fiyatlama asimetrisi yaşamaktadır. Sürtünmeyi azaltmak adına portföy rasyonalizasyonu elzemdir.”

Bir diğer örnek depo operasyonudur. Usta “Depoda yer kalmadı, mallar yağmurda çürüyor” der.

Danışman bunu dönüştürür:

“Envanter devir hızındaki volatilite depolama kapasitesiyle negatif korelasyon üretmektedir. JIT modeline geçilmelidir.”

Yönetim kurulu üyeleri cümleyi okur. Kimse “Bu ne demek?” diyemez.

Anlamadığını söylemek cehaleti kabul etmektir.

Herkes başını sallar. “Çok derin bir analiz” derler.

Ve üç yüz bin Euro’luk fatura saniyeler içinde onaylanır.

IV. Renkli Post-it Çılgınlığı: Açık Ofiste Kabile Komedisi

Danışmanlık vesayetinin en gülünç perdesi uygulama aşamasında açılır.

Yirmi dört yaşındaki danışmanlar açık ofise iner. Şirkete “Agile Dönüşüm” aşılanacaktır.

İlk iş olarak kırk bin liralık renkli yapışkan kağıt ve tahta kalemi alınır. Bütün camlar rengarenk kağıtlarla donatılır.

Yıllardır çalışan personel bir anda kabilenin üyesi olur:

• İthalat Müdürü artık “Tribe Lead” yapılmıştır.
• Kırk altı yaşındaki Şef “Product Owner” olmuştur.
• Yirmi iki yaşındaki stajyer ise “Scrum Master” ilan edilmiştir. Elli yaşındaki şeflere hesap sorar.

Her sabah saat dokuzda ayakta dikilme seansları başlar:

— “Dün ne yaptın Selim Bey?”
— “Faturayı kestim.”
— “Bugün ne yapacaksın?”
— “Diğer faturayı keseceğim.”
— “Önünde bir engel, yani blocker var mı?”
— “Var. Şu an ayakta dikilip konuşmam faturayı geciktiriyor.”

Danışman Kaan tabletine not düşer: “Kültürel direnç saptandı. Alignment şart.”

Toplantı dağılır. Personel masasına döner. Homurdanmalar başlar:

— “Mert, bu sarı kağıt ne işe yarıyor? Otuz yıllık işimi panoya yazınca modern mi olduk?”

— “Ses çıkarma abi. Adamların haftalığı seksen bin Euro. Yapıştır geç.”

— “Pembe kağıdı yanlış yere yapıştırdım diye stajyer çocuk bana fırça attı Mert!”

— “Aman abi, uslu dur. Çocuğun arkasında yönetim kurulu var.”

Danışman bunu zafer diye raporlar: “Silolar yıkıldı, etkileşim arttı.”

Oysa tek yapılan şey, eski rutin işleri renkli kağıtlara yazıp sağdaki panoya yapıştırmaktan ibarettir.

V. Şirketin Aklını Şirkete Satmak ve Valizler Gidince Kalanlar

Peki danışmanlar parlak fikirleri nereden bulur? Kütüphanelerden mi?

Hayır. Şirketin kendi çalışanının aklını çalıp, süsleyip patrona geri satarlar.

Danışmanlar ilk ay kıdemli çalışanlarla kahve içer:

— “Sizce şirket nerede tıkanıyor?”

Yıllardır sesini duyuramayan vefakâr lojistikçi derdini döker:

— “Bizim yazılım depoyla konuşmuyor. Tırları boşuna bekletiyoruz. Ayda iki milyon lira mazot çöpe gidiyor.”

Kaan notu alır. Akşam lüks lokantada pizzasını yerken bunu şık bir akış şemasına çevirir. Başlığı atar: “Yakıt Arbitrajı ve Dijital Sinerji Boşluğu”.

İki ay sonra CEO slaytı görünce haykırır:

— “İnanılmaz! Çocuklar mazot kaçağını yakalamış! Bizimkiler uyuyor, elin danışmanı iki haftada çözdü!”

Oysa o tespiti yapan adam, her sabah otobüsle gelen kırk beş bin lira maaşlı yerli uzmandır. Kartında kalan bakiye seksen liradır.

Şirket kendi personelinin sözünü duymak için yabancı firmaya yarım milyon Euro ödemiştir.

Sonunda on altı haftalık kontrat biter.

Veda yemeğinde Kanyon’un en pahalı şarapları açılır. CEO danışman ortaklarına sarılır:

— “Harika bir vizyon kattınız! Şirketin DNA’sı değişti!”

Pazar günü Kaan valizlerini toplar. Yeni bir kurban için Dubai uçağına biner. Terfi almıştır. Artık Proje Yöneticisidir.

Pazartesi sabahı temizlik görevlileri camlardaki yapışkan kağıtları çöp poşetine doldurur.

Yüz seksen sayfalık rapor, CEO odasındaki kitaplığın en üst rafına kaldırılır. Tozlanmaya bırakılır.

Ve fabrika eski rutinine geri döner.

Rıfat Bey Çorlu’da donan valfi pürmüzle ısıtmaya devam eder. Kabile reisleri eski müdür unvanlarına döner. Kasadan çıkan milyonlarca Euro bilançoya gömülür.

Kanyon kuleleri akşam karanlığında parıldar.

Kurumsal dünyada hiçbir şey değişmese de, değişiyormuş gibi yapmanın bütçesi asla bitmez.