Bankacı Takım Elbisesi vs Startup Hoodie'si: Kanyon Terasında İki Ayrı Türkiye

I. 12.45 Kanyon Masaları: Flanel Kumaş vs Polar Kapüşon

Saat tam 12.45.

Kanyon Levent’in kavisli beton vadisinde dondurucu bir poyraz dönüyor. Rüzgar doğrudan açık hava terasına vuruyor. Masaların arasında 80 santimetrelik ahşap bir paravan var. O paravanın iki yanında iki ayrı gezegen oturuyor.

Sağ masada Selim var. Yaş 34. Ataşehir Finans Merkezi ile Levent hattında çalışan M&A direktör yardımcısı.

Üzerinde özel dikim antrasit takım elbise parlıyor. Kumaşı İtalyan flanel yün. 140S çift büküm. Kravatı Windsor düğümüyle milimetrik ortalanmış. Kolundaki çelik IWC saat porselen tabağa değdikçe tok bir madeni ses çıkarıyor. Çıt, çıt. Önünde deri kapaklı ajanda ve tek yudumluk espresso duruyor.

Her hareketi hesaplı. Sanki az önce Risk Yönetim Komitesi’nden geçmiş gibi kıpırdıyor.

Sol masada ise Arda oturuyor. Yaş 28. Maslak 42’deki paylaşımlı ofisten 20 dakika önce Uber’le fırlamış. Bir SaaS girişiminin kurucu ortağı.

Arda’nın üzerinde Berlin konferansından kalma siyah bir hoodie var. Göğsünde mor puntoyla tek bir cümle yazıyor: “Disrupt or Die”. Altında dizleri aşınmış siyah kot. Ayaklarında tabanı sararmış vintage sneaker’lar. Gözünde mavi ışık filtreli kemik çerçeve. Masada yarısı erimiş dev boy cold brew bardağı ve sticker kaplı bir MacBook Pro duruyor. Kapağında iki çıkartma parlıyor: “Move Fast & Break Things” ve “Y Combinator Reject”.

İki telefonu birden masada titriyor. Zzz, zzz.

Garson masaya yanaşır. Selim deri cüzdanından siyah kurumsal kredi kartını çıkarır. Kartı bir diplomatik pasaport gibi uzatır:

— “Faturayı şirket unvanına keselim lütfen. Vergi dairesi ve VKN ajandamın ilk sayfasında kaşe halinde basılı.”

Yan masadaki Arda ekrandan kafasını bile kaldırmaz. Parmakları dakikada 90 kelimeyle Slack mesajı yazmaktadır. Garsona hafifçe el sallar:

— “Dostum sana zahmet temassız alalım. Şirket kartı limitinde bu ara nakit akışı optimizasyonu yapıyoruz da. Benim şahsi karttan çekiver.”

— “Şahsi kartınızda bakiye yetersiz uyarısı verdi efendim.”

— “Pardon, diğer şahsi kartı dene. KMH hesabı açıktı onda.”

Bu iki cümle Levent terasındaki derin fay hattını özetler.

Bir yanda asırlık bankacılık teamülleri var. Kredi modelleri, risk tüzükleri, garanti maaşlar. Diğer yanda üçüncü tur fonlama bulamazsa batacak olanlar. Cebinde sıfır bakiye taşıyıp milyar dolarlık illüzyon satan dijital korsanlar.

İki kumaş, iki masa, iki ayrı Türkiye.

II. Onay Cehennemi vs 18 Dakikalık Zoom: Bilanço ile Pitch Deck Savaşı

Selim’in dünyasında para taştan bir kaledir.

Parayı korumak, çoğaltmaktan önce gelir. Bir holdinge 2,4 milyon dolarlık kredi açmak aylar sürer. Selim ve ekibi beş yıllık bilançoları didik didik eder. Mizanlar taranır. SGK dökümleri incelenir. İpotekler değerlenir. Hazırlanan dosya genel müdürlükte en az yedi komiteden geçer.

Açık havadaki sigara alanında yolları kesişir. Selim espresso fincanını parmak uçlarıyla tutar. Üstten bir bakış atar:

— “Bizde tek bir kredi onayı için en az altı imza gerekir Arda Bey. Kredi Tahsis, Risk İzleme, Uyum Komitesi, Hukuk, GMY ve İcra Kurulu. Biz parayı sokaktan toplamıyoruz. Her kuruşun arkasında birinci derece gayrimenkul ipoteği ve şahsi kefalet vardır.”

Arda dumanı soğuk havaya doğru savurur. Bıyık altından güler:

— “Siz o altı imzayı toplayana kadar Varşova’dan üç üniversite öğrencisi pazarı kapatır Selim Abi.”

— “Mevzuat ciddiyet gerektirir Arda Bey. Finans öyle peçeteye yazılan hayallerle yönetilmez.”

— “Ben tohum turunda 850 bin doları 18 dakikalık Zoom görüşmesinde kapattım. San Francisco’daki fon bilançoma bakmadı bile. Slaytın başında küresel pazar vardı, sonunda haftalık aktif büyüme grafiğimiz vardı. Bize ‘Burn rate ne kadar, 12 ayda kaça katlarsınız?’ dediler. Biz gayrimenkul tapusu göstermeyiz. Biz vizyon ve ölçeklenebilirlik satarız.”

İki akıl asla anlaşamaz.

Bankacı için startup dünyası saf bir deliliktir. Kâr etmeyen, fabrikası olmayan, sadece kurucunun slaytlarıyla şişirilmiş çağdaş bir lale çılgınlığıdır.

Startup kurucusu içinse banka kuleleri birer dinozor mezarlığıdır. Excel hücrelerine sıkışmış, 58 yaşındaki genel müdürlerin keyfine bakan, yaratıcılığın boğulduğu bir bürokrasi bataklığıdır.

— “Arda Bey, sizin o ölçeklenebilirlik dediğiniz şey geçen ay iflas eden batık kripto borsalarına benziyor.”

— “Selim Abi, sizin o kredi tahsis dediğiniz şey de Osmanlı’dan kalma Düyun-ı Umumiye defteri gibi kokuyor.”

III. Mevzuat Korkusu vs ‘Move Fast and Break Things’

Risk tanımı iki dünyada taban tabana zıttır.

Bankacı için risk zehirli bir atıktır. Hemen kaçınılmalıdır. Türev ürünle hedge edilmelidir. BDDK korkusu Selim’in ensesinde daimi bir soğukluktur. Bankada kariyer dahi fikirlerle yapılmaz. Bankada kariyer, kurumu teftişten ve batık alacaktan koruyarak yapılır. Hata affedilmez. Sicil bir kere kirlenirse Maslak’ta bir daha masa bulunamaz.

Selim’in çantasındaki risk tüzüğü kırk sayfadır. Her kural geçmiş bir finans krizinin kanıyla yazılmıştır. Selim için kuralların dışına çıkmaktansa kârdan vazgeçmek evladır.

Arda içinse kural çiğnemek tek yaşam belirtisidir.

Silikon Vadisi mottosu bellidir: “Move fast and break things.” Hızlı hareket et, ortalığı kır dök. Türkiye şartlarında bu mottonun tercümesi basittir: Regülasyonun arkasından dolan.

Arda e-sigarasından derin bir nefes çeker. Nane buharı havaya yayılır:

— “Mevzuatı beklersen ürün çıkaramazsın Selim Abi. Biz ödeme lisansı bekleseydik ilk iki yıl tek bir kullanıcı kazanamazdık. Sistemi yayına aldık. 100 bin kullanıcıya ulaştık. Arayüzü oturttuk. Ceza kesilirse yatırımcıdan gelen kasadan öderiz. Pazar beklemez. Mevzuat arkamızdan koşup bize yetişsin.”

Selim’in kravatı boğazını biraz daha sıkar. Duydukları bile tüylerini diken diken etmeye yeter. Selim’in aklına savcılık celpleri, MASAK incelemeleri ve mühürlenen hesaplar gelir.

— “Bu yaptığınız açıkça suç Arda Bey. Gri alanda şirket yönetilmez.”

— “Gri alan değil Selim Abi, inovasyon koridoru diyoruz biz ona. Ceza yersek Twitter’da başlık açarız, LinkedIn’de post atarız. ‘Eski finans düzeni genç girişimcileri engelliyor’ deriz. PR değerimiz 2 milyon dolar artar.”

— “Hapse girerseniz PR değerinizi koğuş ağasına anlatırsınız artık.”

— “Merak etme abi. Bizim avukatlar Delaware barosuna kayıtlı. Olayı bir zoom’da çözerler.”

IV. Altın Pranga vs Rüya Hisse: Net 145.000 TL ile 840 TL Bakiye

Rakamlar masaya yatırılınca sınıfsal trajedi daha da komik bir hal alır.

Selim dışarıdan bakıldığında sıkıcı bir kurumsal askerdir. Ama sistem ona somut bir konfor sağlar.

Her ayın son iş günü saat tam 17.00. Selim’in hesabına net 145.000 TL maaş yatar. Stopajı ödenmiştir. Vergisi peşin düşülmüştür. Buna ek olarak yılda dört tam maaş ikramiye gelir. Her mart ayında 500.000 TL ile 800.000 TL arasında değişen performans primi hesaba düşer. Altında şirketin kiraladığı D segmenti sıfır hibrit otomobil vardır. Sınırsız benzin kartı torpido gözünde durur. Özel sağlık sigortası eşini ve çocuklarını kapsar.

Selim’in hayatı amortisman tablosu gibidir. Ataşehir’deki 3+1 dairenin kredisi otomatik ödenir. Yaz tatili şubat ayında yüzde 40 kurumsal indirimle Göcek’te kapatılmıştır.

Arda’nın bilançosu ise tamamen bir halüsinasyondur.

Şirketin son yatırım turundaki değerlemesi 12 milyon dolardır. Arda bu şirketin kağıt üzerinde yüzde 38 ortağıdır. Yani kağıt üstünde 4,5 milyon dolar serveti vardır. Türk lirasıyla yaklaşık 160 milyon TL.

Fakat gerçek hayatta Arda’nın nakit durumu içler acısıdır.

Kasada nakit akışını (runway) tüketmemek için kendine bağladığı maaş net 38.000 TL’dir. Yatırımcılara fedakar kurucu pozu kesilmektedir. Maslak’taki stüdyo dairesinin kirası 32.000 TL’dir. Geriye 6.000 TL kalır. O parayla Kanyon’da filtre kahve içer, Martı scooter kiralar ve kredi kartı faizini çevirmeye çalışır.

Arda paravanın üzerinden Selim’e bakar:

— “Selim Abi sizin hayat altın kafes. Boğucu bir kravat, akşam dokuza kadar başkalarının parasını saymak. Ben üç yıla Londra’ya 40 milyon dolara satacağım şirketi. 31 yaşında Kaş’a yerleşeceğim. Zeytin toplayacağım.”

Selim bıyık altından güler. Tabağındaki son kruvasan kırıntısını çatalının ucuyla ezer:

— “Arda kardeşim. Ben bu terasta son on yılda en az elli tane ‘Kaş’a yerleşecek dahi’ gördüm. Çoğu Seri A turunu göremeden patladı. İki sene sonra bizim bankanın dijital dönüşüm departmanına ürün yöneticisi olmak için CV yolladılar. Senin o Kaş rüyan çıkana kadar benim eurobond portföyüm kendini üçe katlar. Biz hayal satmayız, faiz işletiriz.”

— “Biz risk alıyoruz abi. Dünyayı değiştirenler risk alanlardır.”

— “Sen dünyayı değiştirmiyorsun Arda. Sen ay sonu kirayı ödeyebilmek için Maslak metrosunda simit hesabını kuruş kuruş yapıyorsun.”

V. Maslak Metrosu ve Şirket Arabası: Ayrışan Akşam Trafiği

Saat 13.35. Terastaki rüzgar iyice şiddetlenir. Masalar boşalır.

Selim kruvaze ceketinin düğmesini ilikler. Deri ajandasını koltuğunun altına sıkıştırır. Öğleden sonra Levent kulesinin 26. katında borç yapılandırma toplantısı vardır. Masada porselen fincanlarda çaylar ikram edilecek, 14 kişi birbirine “Sayın direktörüm” diyecektir.

Arda sırt çantasını omzuna asar. Kapüşonunu başına çeker. Maslak’a dönüp backend geliştiricisiyle kavga edecektir. AWS sunucu faturası fırlamıştır, veritabanı kilitlenmiştir. Saat 16.00’da ise melek yatırımcıya “Kullanıcı sayımız haftalık yüzde 12 büyüyor” yalanını söylemek için slayt açacaktır.

Döner kapıya doğru birlikte yürürler.

Selim otopark asansörüne doğru yönelir. Eksi birinci kattaki tahsisli yerine gidecektir. Şirketin sıfır kilometre hibrit aracına binecek, koltuk ısıtmasını açacak ve klasik müzik dinleyerek Ataşehir’e akacaktır.

Arda ise Kanyon’un metro bağlantı tüneline doğru adımlarını hızlandırır. İstanbulkart’ında bakiye 12 TL kalmıştır. Otomattan 100 TL yükleme yaparken arkasındaki stajyere çarpar:

— “Pardon dostum, kartı okutamadım da.”

— “Acele edin abi, tren geliyor.”

Arda turnikeden geçer. Bip sesi yankılanır. Yürüyen merdivenlerden metro peronuna iner. Kalabalığın arasına karışır.

VI. İki Kumaşın Gizli Hasreti: Gece Yarısı Çelişkisi

Gece saat 23.30.

Selim Ataşehir’deki rezidans dairesinde oturmaktadır. Üzerindeki takımı çıkarmış, koltuğa uzanmıştır. Televizyonda ekonomi kanalı açıktır. Alt yazıda tahvil faizleri akmaktadır.

Selim elindeki kadehe bakar. İçinde derin bir boşluk vardır. Hayatının sonraki yirmi yılı bellidir. Terfiler, komite tutanakları, sağlık raporları ve kredi taksitleri. Arda’nın üzerindeki o döküntü hoodie’yi hatırlar. Kuralları hiçe sayma cüretini, batma ihtimalini bile umursamayan o hafifliği kıskanır. Kendini kravatla boğulmuş bir gardiyan gibi hisseder.

Aynı dakikalarda Maslak 42’nin karanlık ofisinde tek bir ışık yanmaktadır.

Arda masanın başında iki büklüm oturmaktadır. Göz damlasını gözüne sıkar. Ekranda kırmızı renkli sunucu hata mesajları akmaktadır. Slack’ten yatırımcı mesaj atmıştır: “Nakit pozisyonumuz ne durumda? Runway iki aya düşmüş, yeni fon bulamazsanız maaşları keseriz.”

Arda şakaklarını ovar. Cebindeki 840 TL’yi düşünür.

Selim’in o ütülü pantolonunu, ayın son günü sorgusuz yatan net 145.000 TL maaşını ve otoparktaki şirket arabasını hatırlar. İçinden sessizce geçirir:

“Keşke ben de bir holdingde sıkıcı bir uzman yardımcısı olsaydım. Saat altıda bilgisayarımı kapatıp servise binseydim.”

Biri sistemin zırhlı askeri, diğeri sistemin borçlu kaçak yolcusu. Biri garantili esareti seçmiştir, diğeri yaldızlı bir serabı. İkisi de Büyükdere Caddesi’nin gri asfaltında sermayenin çarkını çevirmeye devam eder.

Biri faizle tükenir, diğeri hayalle. Ve yarın öğlen Kanyon terasında aynı iki masa yeniden dolacaktır.