35 Yıllık Holding Muhasebe Müdürünün Excel Makroları Saltanatı

Saat sabah 08.45.

Altunizade’deki holding genel merkezinin eksi birinci katındayız.

Hava sararmış kağıt, arşiv kartonu ve nemli sünger kokar.

Koridorda eski model bir nokta vuruşlu yazıcı cırıldar.

Odanın kapısında pirinç bir levha parlar: Genel Muhasebe Müdürlüğü.

İçeride Muhasebe Grup Müdürü Hayri Bey oturur.

Hayri Bey altmış iki yaşındadır. Tam otuz beş yıldır holdingdedir.

Gözünde kalın kemik çerçeveli bir okuma gözlüğü vardır.

Kollarında mürekkep lekesi olmasın diye siyah saten kolluklar takılıdır.

Masanın üstünde 2004 yılından kalma bej renkli bir klavye durur.

Klavyenin F9 tuşunun üzerindeki yazı tamamen silinmiştir.

Çünkü o tuş holdingin kader tuşudur.

Karşısında yirmi beş yaşındaki kıdemli finansal analist Selin durur.

Selin Koç Üniversitesi mezunudur. Kolunun altında son model bir iPad taşır.

Hayri Bey başını kaldırmadan gözlüğünün üstünden bakar:

— “Yine mi geldin Selin kızım?”

— “Hayri Bey, CFO Bey konsolide nakit akışını bekliyor.”

— “Beklesin evlat. Makrolar henüz hesaplamayı bitirmedi.”

— “Ama Hayri Bey, iki saattir dönüyor!”

— “Otuz beş yıllık çark bu kızım, aceleye gelmez.”

Bu sahne Türk holdinglerinin değişmeyen gerçeğidir.

I. 1998 Yapımı Kutsal Dosya: Altmış Beş Megabaytlık Canavar

Hayri Bey’in ekranında efsanevi dosya açıktır.

Dosyanın adı masaüstünde parlar: KONSOLIDE_MIZAN_1998_FINAL_GERCEK_V14.XLSB.

Bu dosya tam altmış beş megabayttır.

İçinde kırk iki farklı çalışma sayfası bulunur.

Her sayfa holdingin ayrı bir fabrikasına bağlıdır.

Milyonlarca satırlık mizan o dosyanın içinde uyur.

Çimento, otomotiv, iplik, perakende ve lojistik tek bir formülde birleşir.

Hayri Bey’in masasında eski bir tüplü monitör durur.

IT departmanı üç kez LCD ekran getirmeye çalışmıştır.

Hayri Bey hepsini kapıdan kovmuştur:

— “TFT ekran gözü bozar evlat. Bu tüplü ekranın yaydığı ışık gerçektir.”

Masanın arkasında boydan boya çelik arşiv dolapları yükselir.

Klasörlerin sırtında sarı etiketler okunur:

“1994 Nisan Kararları Mahsupları”, “2001 Kriz Muafiyetleri”, “2008 İhracat Fazlası”.

Her klasör holdingin atlattığı bir fırtınanın canlı şahididir.

Dosyayı Hayri Bey bizzat 1998 yılında açmıştır.

O günden beri dosya hiç kapatılmamıştır.

Dosyayı yanlışlıkla kapatmaya kalkan stajyerlerin elleri titrer.

Çünkü dosyanın açılması tam kırk beş dakika sürer.

Selin derin bir nefes alır:

— “Hayri Bey, bu dosyayı buluta taşısak?”

Hayri Bey elindeki kurşun kalemi masaya vurur:

— “Bulut mulut bilmem ben. Bulut dediğin rüzgarla uçar gider.”

— “Ama server çökerse bütün holdingin muhasebesi gider!”

— “Çökmez kızım. Ben her akşam beşte diskete yedek alıyorum.”

— “Disket mi kaldı Hayri Bey, yıl 2026!”

— “O siyah kare disketler senin internetinden daha sağlamdır.”

Selin ne diyeceğini bilemez. Çaresizce ekrana bakar.

Ekranda binlerce satır yeşil ve kırmızı hücre akıp gider.

II. VBA Makrolarının Gizli Dünyası: Kimsenin Dokunamadığı Kodlar

Dosyanın kalbinde binlerce satırlık Visual Basic kodu yatar.

Bu kodları Hayri Bey 1999 yılındaki devalüasyon gecesi yazmıştır.

Kodların içinde hiçbir açıklama satırı yoktur.

Sadece tuhaf değişken isimleri vardır: x1, temp_para, kasa_sakli, fark_kapat.

Selin bir gün merak edip kod editörünü açmıştır.

Gördüğü şey karşısında dehşete düşmüştür.

Eğer KDV oranı yüzde yirmi çıkarsa, sistem otomatik olarak yedek akçeden pay çeker.

Eğer döviz kuru fırlarsa, formül 1994 krizinin katsayısıyla çarpar.

Selin şaşkınlıkla sormuştur:

— “Hayri Bey, bu satır neden dörde bölüp yediyle çarpıyor?”

Hayri Bey bıyık altından güler:

— “O rahmetli kurucumuzun gizli katsayısıdır kızım.”

— “Ama hiçbir muhasebe standardında böyle bir kural yok!”

— “Standart dediğin Ankara’daki memurların uydurmasıdır.”

— “Vergi müfettişi gelirse ne deriz?”

— “Müfettiş bu formülü çözene kadar teftiş süresi dolar.”

Hayri Bey haklıdır.

Son yirmi yılda hiçbir denetçi o makroların içinden çıkamamıştır.

Formüller birer matematik denklemi değil, holdingin korunma kalkanıdır.

III. Selin’in Power BI İsyanı: ‘Bu Rakamlar Tutmuyor!’

İki ay önce holding yönetimi büyük bir karar almıştır.

Yönetim Kurulu Başkanı bizzat talimat vermiştir:

“Tüm raporlama modern iş zekası araçlarına aktarılacak!”

Selin üç ay boyunca gece gündüz çalışmıştır.

Modern Power BI panelleri tasarlamıştır.

Rengarenk grafikler, dinamik filtreler ve canlı göstergeler kurmuştur.

Sonunda Yönetim Kurulu sunumu günü gelmiştir.

Genel Müdür Yardımcıları toplantı salonuna toplanır.

Selin gururla sahneye çıkar, dev ekrana dokunur:

— “Efendim, bu çeyrek konsolide net kârımız dört yüz milyon TL.”

Salonda derin bir alkış kopar.

Tam o sırada arka kapı gıcırdar.

İçeri elinde sarı bir A4 kağıdıyla Hayri Bey girer.

Gözlüğünü burnunun ucuna kaydırır:

— “O rakam yanlış Selin kızım.”

Salondaki tüm yöneticiler donakalır. CFO Bey yutkunur:

— “Nasıl yanlış Hayri Bey?”

— “Bizim kâr dört yüz milyon değil, yetmiş iki milyon lira.”

Selin itiraz eder:

— “Ama Hayri Bey, SQL veritabanındaki tüm faturaları çektim!”

Hayri Bey elindeki sarı kağıdı sallar:

— “Sen faturayı çektin ama Adana fabrikasındaki hurda demir mahsubunu unuttun.”

— “O veri sistemde yoktu!”

— “Sistemde olmaz zaten. O veri benim kafamda.”

Yöneticiler birbirine bakar. Power BI paneli tek bir cümleyle çöpe gider.

Holding IT Direktörü hemen öne atılır:

— “Hayri Bey, bizim SQL sorgumuz doğrudan SAP HANA veritabanına bağlı!”

Hayri Bey tebessüm eder:

— “Senin o veritabanın ayın yirmi sekizindeki fason dikiş faturasını gördü mü?”

— “Görmüştür tabii, muhasebe modülüne girilen her evrak görünür.”

— “Görmez evlat. Çünkü o faturayı ben henüz çekmeceden sisteme sokmadım.”

— “Neden sokmadınız Hayri Bey?”

— “KDV ödemesi çıkmasın diye bir sonraki aya devrettim.”

CFO Bey yavaşça başını sallar:

— “Hayri Bey haklı çocuklar. Çekmecedeki fatura sistemi bozar.”

Selin ekranını kapatır.

Büyük veri mühendisliği, altmış iki yaşındaki bir memurun çekmecesine yenilmiştir.

IV. Big 4 Denetçilerinin Diz Çöküşü: Kutsal F9 Ritüeli

Her yıl ocak ayında holding merkezine bağımsız denetçiler gelir.

PwC ve KPMG’nin en parlak genç denetçileri Altunizade’ye iner.

Hepsi ütülü takım elbiseli, hepsi IFRS standartları uzmanıdır.

İlk gün büyük bir özgüvenle Hayri Bey’in odasına dalarlar:

— “Hayri Bey, konsolide mizanı Excel dışı bir formatta alabilir miyiz?”

Hayri Bey sakince çayından bir yudum alır:

— “Formatımız budur evlat. Beğenmeyen dışarıda denetlesin.”

Denetçiler mecburen dosyanın başına oturur.

Dosyayı açtıkları an bilgisayarları kilitlenir. Mavi ekranlar verir.

Üç gün boyunca formülleri çözmeye çalışırlar.

Sonunda dördüncü gün pes ederler.

Kıdemli denetim menajeri kapıyı çalar, boynunu büker:

— “Hayri Bey, bilanço on iki milyon lira açık veriyor.”

— “Verir tabii evlat. F9’a basmadınız ki.”

— “Bastık ama değişmedi.”

— “Öyle bir kere basmakla olmaz. Üç kere art arda basacaksın.”

— “Neden üç kere?”

— “Birincide amortisman döner. İkincide kur farkı oturur. Üçüncüde kâr bağlanır.”

Denetçi titreyen parmağıyla F9 tuşuna üç kez basar.

Ekranda rakamlar hızla akar.

Ve mucize gerçekleşir: Fark sıfıra iner. Bilanço kuruşu kuruşuna bağlanır.

Genç denetçi gözlerini ovuşturur:

— “Bu nasıl oldu Hayri Bey?”

— “Otuz beş yıllık tecrübe evlat. Şimdi raporu imzalayın da yemeğe gidelim.”

Denetçiler sesini çıkaramaz. Rapor “Temiz Görüş” ile imzalanır.

V. Enflasyon Muhasebesi ve Hayri Bey’in Sihirli Katsayısı

Son dönemde Türkiye’de enflasyon muhasebesi devreye girer.

Maliye Bakanlığı yüzlerce sayfalık tebliğ yayımlar.

Tüm şirketler panik içindedir.

Genel merkezde toplantı üstüne toplantı yapılır.

Genç uzmanlar seminerlere katılır, danışmanlara milyonlar ödenir.

Kimse düzeltme katsayılarının altından kalkamaz.

CFO Bey çaresizlik içinde eksi birinci kata iner:

— “Hayri Bey, düzeltme farkları sermayeyi eritiyor, ne yapacağız?”

Hayri Bey çekmecesinden eski bir hesap cetveli çıkarır:

— “Telaşlanmayın Kemal Bey. Ben 1994 krizini yaşamış adamım.”

— “Ama bu tebliğ çok farklı Hayri Bey!”

— “Tebliğ değişir, mantık değişmez Kemal Bey.”

Hayri Bey meşhur makrosuna yeni bir modül ekler: Sub EnflasyonBükücü().

Kod çalışır.

Sabit kıymetler değerlenir, geçmiş yıl zararları birden sermaye yedeğine dönüşür.

Holding bilançosu bir anda pırıl pırıl parlar.

Vergi matrahı tam holdingin istediği seviyeye oturur.

Maliye müfettişleri dosyayı inceler, tek bir açık bulamaz.

Çünkü formül o kadar karmaşıktır ki, anlamak için Hayri Bey olmak gerekir.

Devletin getirdiği modern e-fatura ve e-defter sistemi bile bu makroya teslim olur.

Maliye Bakanlığı XML formatında dijital defter talep eder.

Hayri Bey oturur, elli satırlık özel bir VBA dönüştürücü yazar.

XML dosyalarını önce 1997 formatındaki metin dosyasına çevirir.

Orada rakamları dengeler, ardından yeniden XML olarak paketler.

Genel Sekreterlikten tebrik yazısı gelir:

“Holdingimiz dijital uyumda sektör öncüsüdür.”

Selin bir kez daha şapka çıkarır:

— “Hayri Bey, siz muhasebeci değil, büyücüsünüz.”

— “Estağfurullah kızım. Ben sadece şirketi koruyorum.”

VI. Saltanatın Mirassız Sonu: Emeklilik Korkusu

Yıl sonu yaklaşır.

İnsan Kaynakları Direktörü çekinerek Hayri Bey’in odasına gelir.

Elinde emeklilik işlemlerini içeren pembe bir dosya vardır:

— “Hayri Bey, yaş haddiniz çoktan doldu. Sizi artık tatile gönderelim.”

Hayri Bey gözlüğünü çıkarır, masaya bırakır:

— “Olur Berna Hanım. Ben de yoruldum zaten. Yarın ayrılırım.”

O gün holding binasında panik dalgası başlar.

CFO Bey koşarak İK direktörünün odasını basar:

— “Sen delirdin mi Berna? Hayri Bey giderse şirketi kime devredeceğiz?”

— “Selin Hanım var ya Kemal Bey…”

— “Selin kızımız iyi hoş da, Adana’daki fabrikanın hurda formülünü bilmiyor!”

— “Makroları başkası çözemez mi?”

— “O makroları Microsoft’un kurucusu gelse çözemez!”

Aynı gün İK Hayri Bey’e yeni bir sözleşme uzatır:

“Müşavir Danışmanlık ve Bilanço Muhafızlığı Sözleşmesi”.

Maaşına yüzde elli zam yapılır.

Altına şirket arabası ve şoför tahsis edilir.

Yeter ki o bej klavyenin başından kalkmasın.

Yeter ki F9 tuşuna basmaya devam etsin.

Selin ise kendi masasında sessizce oturur.

Power BI ekranını kapatır.

Hayri Bey çantasını toplarken Selin’in yanına uğrar:

— “Selin kızım, yarın sabah sekiz buçukta gel.”

— “Neden Hayri Bey, yeni bir rapor mu var?”

— “Sana F9 tuşunun gizli ritmini öğreteceğim.”

— “Gerçekten mi Hayri Bey?”

— “Gerçekten kızım. Saltanat sahipsiz kalmasın.”

Selin gülümser, masaüstündeki Excel simgesine tıklar.

Ve ilk makrosunu yazmaya başlar: Sub HayriBeyinYolundan().

Çünkü holding dünyasında modern yazılımlar sadece süstür.

Gerçek güç ise kimsenin anlamadığı o eski Excel hücrelerinde saklıdır.